Veelgestelde vragen PAS

Wat is het PAS, wat houdt deze uitspraak in en wat zijn de gevolgen er van. Op deze pagina vindt u de veelgestelde vragen over dit onderwerp. 
Deze pagina wordt zo veel mogelijk geactualiseerd (laatste update 23 oktober 2019).

Wat is het PAS?

Het PAS is het Programma Aanpak Stikstof, een regeling van de Rijksoverheid waarmee sinds 1 juli 2015 ontwikkelingen mogelijk zijn in de buurt van zogeheten stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Het PAS bevatte een drempelwaarde voor stikstofdepositie. Onder deze waarde hoeft u bij de provincie geen vergunning voor de Wet natuurbescherming (Wnb-vergunning) aan te vragen.

Waarom is het PAS er gekomen?

In de eerste plaats om de natuur te beschermen. Ontwikkelingen kunnen een verhoging van de hoeveelheid stikstof in natuurgebieden veroorzaken. Sommige beschermde plantensoorten groeien alleen in voedselarme omstandigheden. Stikstof zorgt voor voedselrijke grond, waardoor deze beschermde soorten kunnen verdwijnen en ook de diversiteit van plantensoorten achteruitgaat. Maar om in en rond kwetsbare natuurgebieden tóch te kunnen ontwikkelen, is het PAS opgesteld en gaf  de overheid toestemmingen uit op basis van ‘toekomstige positieve effecten’ op stikstof. 

Waarom heeft Nederland een stikstofprobleem en waar komt het vandaan? 

Kijk hier een korte video van de Universiteit van Nederland over stikstof. 
Voor meer inzicht in de stikstofdepositie, lees de memo van Wageningen University & Research. Daarnaast heeft het RIVM onderstaande tabel gemaakt om de stikstofdepositie per bron in kaart te brengen.
 
Stikstofdepositie per bron
 

Waarom verbiedt de Raad van State het stikstof-programma?

Natuurbeschermingsorganisaties hebben een procedure aangespannen tegen vergunningen die verleend zijn op basis van het PAS en op 29 mei 2019 heeft de Raad van State uitspraak gedaan: "Het PAS loopt vooruit op toekomstige positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden en geeft daarbij 'vooraf' toestemming aan nieuwe activiteiten. Dat mag niet, want dat is in strijd met Europese natuurwetgeving".
 

Wat is de conclusie van de uitspraak PAS?

Het PAS mag niet meer als basis voor toestemming voor activiteiten worden gebruikt, zo oordeelde de Raad van State. Op basis van het PAS werd vooruitlopend op toekomstige, positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden, alvast toestemming gegeven voor activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor die gebieden. Door de uitspraak van de Raad van State mag een ‘toestemming vooraf’ niet meer. Daarnaast heeft de Raad van State geoordeeld dat de vrijstelling voor beweiden en bemesten in strijd is met de Habitatrichtlijn, omdat niet vooraf is uitgesloten dat de betrokken depositie leidt tot aantasting van de natuur. Meer over de achtergrond van het PAS

Betekenis uitspraak Raad van State

Omdat de Raad van State heeft geoordeeld dat de PAS-aanpak niet voldoet, betekent dit dat alle plannen/projecten met een potentieel stikstofrelevantie op een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied, mogelijk een vergunning Wet natuurbescherming (Wnb-vergunning) nodig hebben. Uit een inventarisatie van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) blijkt het te gaan om minstens 18000 projecten in heel Nederland.

Wat zijn de gevolgen van de uitspraak?

Door de uitspraak van de Raad van State is de drempelwaarde komen te vervallen. Dit betekent dat bij alle aanvragen nu getoetst moet worden er sprake is van een activiteit waarvan een significant negatief effect niet kan worden uitgesloten en of een Wnb-vergunning nodig is. Het PAS mag echter niet meer worden gebruikt als beoordelingskader. Voor elke ontwikkeling die mogelijk uitstoot van stikstof tot gevolg heeft, moet worden beoordeeld wat het effect is van de activiteiten op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. 
 
Een Wnb-vergunning is nodig wanneer de activiteit/ontwikkeling kan leiden tot een slechtere kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving van planten of dieren of tot een significante verstoring van de dier- of plantsoorten waarvoor het gebied is aangewezen. Zonder verleende Wnb-vergunning mogen allerlei ontwikkelingen zoals infrastructuurprojecten, uitbreiding van veehouderijen, evenementen, nieuwbouwprojecten en nieuwe bedrijventerreinen niet doorgaan. 
 
Wanneer een negatief effect niet kan worden uitgesloten is het, naast een Wnb-vergunning, ook verplicht een passende beoordeling op te stellen en geldt er de plicht om een milieueffectrapport (MER) op te stellen. Omdat een passende beoordeling/MER zeer arbeidsintensief is, Heeft Nederland behoefte aan een nieuw beoordelingskader ter vervanging van het PAS. Daarvoor is een nieuw beoordelingskader nodig, en moet gewacht worden tot dat beschikbaar is. Ook kan bij relatief kleine belastingen niet meer volstaan worden met een melding, wat onder het PAS wel mogelijk was.

Natura 2000-gebieden in het werkgebied van de Omgevingsdienst West-Holland

Nederland heeft 160 Natura 2000-gebieden, waarvan 118 gebieden stikstofgevoelig zijn. Voor het werkgebied van de Omgevingsdienst West-Holland (ODWH) zijn het de volgende stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden: 
Meijendel & Berkheide, tussen Den Haag en Katwijk 
Coepelduynen, tussen Katwijk en Noordwijk
Kennemerland-Zuid, tussen Noordwijk en IJmuiden
Nieuwkoopse Plassen & De Haeck in Nieuwkoop. 
 
Voor grote projecten kunnen ook verder weggelegen Natura 2000-gebieden waaronder Botshol (gemeente Ronde Venen, Utrecht) of zelfs De Veluwe relevant zijn. 

Beoordelen omgevingsvergunningsaanvraag

Door de vernietiging van het PAS is de situatie weer van voor 1 juli 2015, waarin per project een voortoets moet worden uitgevoerd. Dit geldt in ieder principe voor ieder project of handeling waar stikstof wordt uitgestoten, ongeacht of hiervoor een Wnb-vergunning nodig is. Ook voor omgevingsvergunningaanvragen die binnen het bestemmingsplan passen is dit van toepassing. Veel bestemmingsplan zijn namelijk op basis van de uitgangspunten van het PAS vastgesteld. Als uit deze voortoets blijkt dat aantasting te verwachten is, moet de aanvrager een ecologische onderbouwing laten maken in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb). De Omgevingsdienst Haaglanden, namens de provincie in Zuid-Holland het bevoegd gezag vergunningverlening Wnb, beoordeelt deze vergunningsaanvraag. Vergunningaanvragen voor ontwikkelingen van beperkte omvang, zoals verbouwingen van bestaande woningen of uitbreidingen van gebouwen die voldoen aan de vergunningsvrije oppervlaktes en andere vergunningsvrije activiteiten hoeven vooralsnog geen voortoets aan te leveren. Van deze ontwikkelingen is er consensus onder de omgevingsdiensten dat geen negatief effect als gevolg van stikstof hoeft worden te verwacht. 

Beoordelen bestemmingsplan

Ook voor de uitvoerbaarheidstoets bij een bestemmingsplan moet de aanvrager via een voortoets aantonen dat er geen significant negatieve effecten zijn op de Natura 2000-gebieden. Indien een significant effect niet kan worden uitgesloten, is een passende beoordeling nodig mogelijk gevolgd door een Wnb-vergunning. Een Wnb-vergunning kan mogelijk na het uitvoeren van een passende beoordeling worden verleend, gebruikmakend van de provinciale Beleidsregel intern en extern salderen Zuid-Holland of een ADC-toets.

Komt er een nieuwe PAS?

Het blijft de ambitie van het Rijk, provincies en gemeenten om een aanpak voor stikstofdepositie in te richten, zodanig dat er recht wordt gedaan aan (bescherming van) de natuurkwaliteit in combinatie met perspectief voor economische ontwikkeling. Minister Schouten van LNV (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) heeft een adviescollege Stikstofproblematiek ingesteld, dat de opdracht krijgt om met aanbevelingen en oplossingsrichtingen te komen. Tenslotte heeft het Rijk op 16 september 2019 een nieuwe, geactualiseerde versie van de AERIUS Calculator vrijgegeven, waarmee de stikstofdepositie van voorgenomen projecten kan worden berekend.

Kan ik nog een melding op grond van de Wnb indienen?

Nee, het indienen van meldingen in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb) is op dit moment niet mogelijk. Uit de uitspraak volgt dat de vrijstelling van de vergunningplicht bij relatief kleine belastingen is komen te vervallen en hiermee ook de mogelijkheid om meldingen in te dienen.

Ik wil bij ODWH een omgevingsvergunning op grond van de Wabo aanvragen. Wat nu? 

De ODWH verleent omgevingsvergunningen milieu voor alle gemeenten in haar werkgebied. Alleen voor de gemeente Noordwijk en provinciale inrichtingen verleent de ODWH ook omgevingsvergunningen bouwen. Het gestelde hieronder is echter van toepassing op alle gemeenten binnen het werkgebied van de ODWH.
 
Afhankelijk van hoe de aanvraag is ingediend, kan de aanvraag om omgevingsvergunning wel of niet worden verleend. Wel moet u dan nog steeds wachten op uw Wnb-vergunning.
  • U kunt aantonen dat uw aanvraag geen significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden heeft.
    In dat geval is geen Wnb-vergunning nodig en kan de omgevingsvergunning worden verleend.
  • U heeft eerst een aanvraag voor een Wnb-vergunning ingediend en vervolgens de aanvraag voor een omgevingsvergunning. Indien op de omgevingsvergunningaanvraag de reguliere procedure van toepassing is, blijft deze regulier.
    In dat geval kan de omgevingsvergunning worden verleend. U mag wel pas starten met uw project als ook de Wnb-vergunning is verleend. 
  • U heeft niet eerst een aanvraag voor een Wnb-vergunning ingediend.
    In dat geval zal het bevoegd gezag Wabo bij Omgevingsdienst Haaglanden vragen om een zogenoemde verklaring van geen bedenkingen (vvgb). Zolang het bevoegd gezag Wabo geen vvgb heeft ontvangen, kan de omgevingsvergunning niet worden verleend. De aanvraag omgevingsvergunning zal vervolgens een uitgebreide procedure doorlopen.
Bij een omgevingsvergunning voor alleen het aspect bouwen kan de Wnb-vergunning ook door de initiatiefnemer zelf worden aangevraagd, indien de initiatiefnemer dit later aangeeft (lopende de procedure aanvraag omgevingsvergunning). De procedure voor een aanvraag omgevingsvergunning onderdeel bouwen blijft dan regulier. Voor een losse aanvraag Wnb-vergunning brengt de Omgevingsdienst Haaglanden legeskosten in rekening.

Hoe ziet het proces er nu uit? 

Het bevoegd gezag Wabo (veelal de gemeente) neemt wel de aanvragen voor omgevingsvergunningen in behandeling. Een omgevingsvergunning bestaat namelijk uit diverse componenten; documenten voor de overige componenten in de aanvraag kunnen wel aangeleverd en verwerkt worden door het bevoegd gezag Wabo. Echter, alle nieuwe en lopende vergunningsaanvragen voor initiatieven of projecten waarbij het vrijkomen van stikstof mogelijk invloed heeft op Natura 2000-gebieden worden door het bevoegd gezag Wabo in principe daarom aangehouden. De vergunningaanvragers worden vervolgens in de gelegenheid gesteld om binnen een gestelde termijn aanvullende gegevens aan te leveren. Het gaat dan om een stikstofberekening met de nieuwe geactualiseerde versie van de Aerius calculator, die sinds 16 september 2019 beschikbaar is. Hoewel het gebruik van Aerius Calculator niet meer wettelijk verplicht is, zal de Omgevingsdienst Haaglanden, wanneer er sprake is van Wnb-vergunningplichtige activiteit, vragen om een stikstofberekening met Aerius Calculator. De ODWH adviseert dan ook om stikstofberekeningen altijd uit te voeren met Aerius Calculator. Het programma is te bereiken via deze link.

Hoe kan ik aantonen dat mijn project geen significante negatieve effecten heeft voor Natura 2000-gebieden? 

Indien uit een stikstofberekening blijkt dat de belasting van Natura 2000-gebieden 0,00 mol/ha/jaar is, dan kan het bevoegd gezag Wabo in haar besluit motiveren dat er geen significante negatieve effecten zijn voor Natura 2000-gebieden. Randvoorwaarde is wel dat Aerius Calculator geschikt is om het initiatief of project te berekenen. Dit is terug te vinden in de bij Aerius Calculator behorende handleiding. Indien uit de stikstofberekening blijkt dat de belasting van Natura 2000-gebieden groter is dan 0,00 mol/ha/jaar, dan moet er een Wnb-vergunning worden aangevraagd bij de Omgevingsdienst Haaglanden. Het is raadzaam om hierbij de 
Beslisboom toestemmingverlening stikstofdepositie nieuwe activiteiten in acht te nemen. De Omgevingsdienst Haaglanden, geeft sinds 11 oktober 2019 weer Wnb-vergunningen af. Hiervoor gebruikt Omgevingsdienst Haaglanden onder meer het gestelde in de 'Beleidsregel intern en extern salderen Zuid-Holland', die per 10 oktober 2019 in werking is getreden. 
Vergunningverlening kan vooralsnog alleen plaatsvinden met behulp van deze provinciale beleidsregel of met een ADC-toets.

Beleidsregel Intern en extern salderen Zuid-Holland

Door de recente uitspraken van de Raad van State over stikstof en Natura2000 gebieden is alle vergunningverlening stil komen te liggen. Zowel voor inwoners (o.a. woningbouw) als bedrijven (waaronder ook de boerenbedrijven) en ander initiatiefnemers, is het van belang dat de stikstofdepositie daalt en dat de vergunningverlening weer op gang komt. Naar aanleiding van het rapport van het Adviescollege Stikstofproblematiek hebben provincies en het kabinet hier overleg over gevoerd. Het kabinet heeft maatregelen aangekondigd waardoor vergunningverlening weer op gang kan komen.
 

Beperking stikstofuitstoot
Provincies moeten aan de slag met een gebiedsgerichte aanpak met als doel samen met belanghebbenden stikstofuitstoot te beperken en werk te maken van natuurherstel. Daarnaast geven provincies Wnb-vergunningen af. In overleg met het kabinet hebben de provincies daarom beleidsregels vastgesteld om zo weer Wnb-vergunningen te kunnen verlenen.

Echter, tussen de kabinetsbrief van 4 oktober 2019 en de provinciale beleidsregels is interpretatieverschil ontstaan waar de provincies op 14 oktober 2019 met de minister van LNV over hebben gesproken om tot één uitleg te komen. In tegenstelling tot enkele andere provincies, heeft de provincie Zuid-Holland de beleidsregel niet ingetrokken, omdat hiermee wel in andere gevallen, waar dit interpretatieverschil niet speelt, een Wnb-vergunning kan worden verleend. Wnb-vergunningen kunnen nu, met de maatregelen van kabinet en provincies, verleend worden voor activiteiten die niet leiden tot stikstofdepositie op daarvoor gevoelige Natura 2000- gebieden. Provincie Zuid-Holland zal de uitkomsten van het overleg met de minister van LNV zo snel mogelijk in de nieuwe regels opnemen. De provinciale beleidsregels worden sowieso uiterlijk mei 2020 geëvalueerd op effect en noodzaak.

 

Drie mogelijkheden
Voor de activiteiten die wel leiden tot een stikstofdepositie op de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zijn er drie mogelijkheden om toch een activiteit te vergunnen. Dit kan door intern salderen (binnen de toegestane activiteit of locatie), extern salderen (via het betrekken van een andere activiteit) of met behulp van een ADC-toets.

Het kabinet heeft in haar brief voorwaarden verbonden aan intern en extern salderen. Bij intern salderen gaat de provincie Zuid-Holland uit van de feitelijk gerealiseerde capaciteit (daadwerkelijk aanwezige gebouwen, installaties en dergelijke). Als je daar bijvoorbeeld als boer op wilt uitbreiden dan zal je interne maatregelen moeten nemen, zodat de stikstofdepositie in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden niet toeneemt.
 
Bij extern salderen is er een verschil ontstaan tussen wat de minister van LNV heeft geschreven en wat de provincies in hun regels hebben opgenomen. De minister van LNV gaat uit van feitelijk gerealiseerde capaciteit, de provincies gaan uit van feitelijk gebruik. Hier kan een verschil tussen ontstaan. De discussie over fosfaatrechten die hier mee samenhangt is een rijksaangelegenheid waarvan de minister van LNV heeft aangekondigd uiterlijk januari 2020 met een nieuwe wet te komen.
 
Om die reden hebben de provincies in hun regels extern salderen met veebedrijven op dit moment tijdelijk uitgezonderd tot er nieuwe wetgeving is.
 
De ADC-toets kan ook worden gebruikt voor het verkrijgen van een Wnb-vergunning maar is erg arbeidsintensief en kost veel tijd. 

Ik wil een melding activiteitenbesluit indienen. Wat nu? 

Een melding Activiteitenbesluit dient u in bij ODWH, wij behandelen deze. Het is uw eigen verantwoordelijkheid om te beoordelen of er mogelijk sprake is van significante effecten op Natura 2000-gebieden. Als daar mogelijk sprake van is, bent u verplicht om een Wnb-vergunning aan te vragen.

Mogen de koeien in de wei? Mag er bemest worden? (beweiden en besmetten)

Voor de uitspraak van de Raad van State was het beweiden van vee of bemesten van gronden vergunningsvrij. De Raad van State heeft in de uitspraak aangegeven dat er in beginsel nu wel een vergunning nodig is voor het beweiden van vee en het bemesten van gronden. De invulling hiervan vergt een zorgvuldige inhoudelijke onderbouwing, waaraan de bevoegde instanties de komende periode zullen werken. Gedurende het huidige beweidings- en bemestingsseizoen gaat Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (het bevoegd gezag handhaving Wnb in Zuid-Holland) niet actief handhaven op de vergunningplicht. Vanuit de sector en de overheden is het beleid de afgelopen jaren gericht geweest op het verhogen van het aantal koeien in de wei, en in principe zal dit gecontinueerd worden. De minister van LNV geeft aan dat alles op alles wordt gezet om voor aanvang van het volgende beweidingsseizoen een aanpak beschikbaar te hebben voor de legalisering van beweiden en bemesten.

Meer informatie

  • Lopende of nieuwe vergunningaanvragen/ruimtelijke plannen

Gemeenten binnen het werkgebied van de ODWH kunnen met algemene vragen over de uitspraak van de Raad van State contact opnemen via het e-mailadres helpdeskPAS@ODWH.nl
Zijn er vragen over de gevolgen hiervan voor een initiatief (aanvraag omgevingsvergunning, ruimtelijke plan, e.d.) kan dit worden doorgegeven aan de ROM-adviseur van de ODWH die verantwoordelijk is voor uw gemeente. Indien dit niet lukt kunt u gebruik maken van bovengenoemd mailadres.

Dit mailadres is overigens alleen bedoeld voor aangesloten gemeenten. Vragen van particuliere initiatiefnemers worden in beginsel niet in behandeling genomen, zij kunnen hun vragen stellen via hun gemeente. 

  • Vergunningen in het kader van de Wet natuurbescherming

Neem contact op met Omgevingsdienst Haaglanden (www.ODH.nl)

Op internet is heel veel informatie te vinden. Hieronder een kleine selectie van de beschikbare informatie:
 

Uitgelicht

Zoeken